Төрелік ескертпе: шартта қалай дұрыс жазу керек

Орталықтың үлгілік ескертпесі

Бір төреші үшін нұсқа:

«Осы шарттан туындайтын не оған байланысты барлық даулар, келіспеушіліктер немесе талаптар, соның ішінде оның бұзылуына, тоқтатылуына немесе жарамсыздығына қатыстылары «Атамекен» Қазақстан Республикасы Ұлттық кәсіпкерлер палатасының Төрелік орталығында оның қолданыстағы Регламентіне сәйкес түпкілікті шешілуге жатады.

Төрелік құрамы бір төрешіден тұрады.

Төрелік талқылаудың өтетін орны ______ (қаланы көрсету) болады.

Төрелік талқылаудың тілі ______ (тілді көрсету) болады.

Осы шарт ______ (қай елдің екенін көрсету) материалдық құқығының нормаларымен реттеледі».

Үш төрешіден тұратын алқа үшін екінші жолда: «Төрелік құрамы үш төрешіден тұрады» деп көрсетіңіз.

Мемлекеттік компаниямен жасалатын шартқа арналған нұсқа

Егер контрагент мемлекеттік орган, мемлекеттік кәсіпорын немесе дауыс беретін акцияларының 50% және одан көбі мемлекетке тікелей немесе жанама түрде тиесілі компания болса, төрелік келісімде саланың уәкілетті органының немесе жергілікті атқарушы органның келісімі болуға тиіс. Онсыз төрелік дауды қарауға құқылы емес. Келісім туралы тұжырымды мемлекеттік компания әдетте өзі дайындайды және негіздейді. Жолдың шамамен алынған нұсқасы:

«Осы төрелік келісімді жасасуға келісім ______ (уәкілетті органның атауы) __.__.____ № ____ хатымен алынды».

Келісім беру туралы сұрауды мемлекеттік компанияның өзі жібереді, орган 15 күнтізбелік күн ішінде жауап береді. Егер екі тарап та мемлекеттік органдарға немесе квазимемлекеттік секторға жатса, дауды келісіммен де төрелікке беруге болмайды.

Претензиялық тәртібі бар нұсқа

Көптеген компаниялар алдымен келісуге тырысып көргісі келеді. Ондайда үлгілік ескертпенің алдына претензия туралы талап қойылады:

«Төрелікке жүгінгенге дейін тарап екінші тарапқа жазбаша претензия жібереді. Егер дау претензия алынған күннен бастап ___ күнтізбелік күн ішінде реттелмесе, ол төрелік ескертпеге сәйкес шешуге беріледі».

Мерзімді нақты көрсеткен дұрыс, әдетте 15 немесе 30 күн. Мерзімі жоқ «тараптар келіссөздер жолымен реттеу шараларын қабылдайды» деген бұлыңғыр тұжырым жауапкерге талапкер төрелікке тым ерте жүгінді деп мәлімдеуге себеп береді.

Төрелік ескертпелердің түрлері

Дауды кім қарайтынына қарай:

• институционалдық ескертпе тұрақты жұмыс істейтін төрелікті атайды, дау оның регламенті бойынша қаралады. Орталықтың үлгілік ескертпесі осындай;
• нақты дау үшін құрылатын төрелік туралы ескертпе: тараптар төрешілер құрамын өздері қалыптастырады және ережелерді келіседі. Мұндай ескертпені әлдеқайда толығырақ жазуға тура келеді.

Нысаны бойынша: шарт ішіндегі ескертпе немесе жеке төрелік келісім, соның ішінде туындап қойған дау бойынша.

Құрылымы бойынша:

• көп деңгейлі ескертпе: алдымен претензия немесе келіссөздер, содан кейін төрелік;
• балама ескертпе, онда талапкер төрелік пен сот арасында немесе бірнеше төрелік арасында таңдайды. Заң оған тікелей тыйым салмайды, төрелік талап-арызды қабылдай алады. Бірақ шешім шығарылғаннан кейін жауапкер төреліктің құзыреті болмағанына сілтеме жасап, оған дау айтуға құқылы, ал нәтиже сотқа байланысты болады. Сондықтан бір төрелікті көрсеткен сенімдірек.

Ескертпе болмаса

Дау соттылықтың жалпы ережелері бойынша мемлекеттік сотқа түседі: ашық отырыстар, апелляция, кассация. Шетелдік контрагент үшін бұл сонымен қатар бөгде елдің сотында сол елдің ережелері бойынша жүретін дау. Дау мемлекеттік сотқа берілгеннен кейін де төрелікке өтуге болады: ол үшін тараптар сот шешім шығарғанға дейін төрелік келісім жасасады.

Ескертпеде не болуы керек

1. Төреліктің нақты атауы: «Атамекен» Қазақстан Республикасы Ұлттық кәсіпкерлер палатасының Төрелік орталығы, қысқартусыз. Мұның неге маңызды екенін төмендегі бірінші қатеден көруге болады.
2. Даулардың ауқымы. «Шарттан туындайтын не оған байланысты барлық даулар, келіспеушіліктер немесе талаптар» деген тұжырым шартты бұзу және оның жарамсыздығы туралы дауларды да қамтиды.
3. Түпкілікті шешу. «Түпкілікті» деген сөз шешімнің мәні бойынша қайта қаралмайтынын растайды.

Төрешілер санын, талқылау орнын, тілін және қолданылатын құқықты бірден көрсеткен дұрыс. Олар болмаса, олқылықты Орталықтың Регламенті толтырады: дауды үш төреші қарайды, тіл мен орынды төрелік құрамы айқындайды. Регламент талап-арыз берілген күнгі редакциясында ескертпенің бөлігіне автоматты түрде айналады.

Жиі кездесетін қателер

Басқа төрелікке ұқсас атау. «Астана қ. Арбитраждық соты», «Астана төрелігі», «ҰКП жанындағы аралық сот». Қазақстанда атаулары ұқсас жеке төреліктер бар, мұндай тұжырым дауды басқа төрелікке жіберуі немесе қайсысы меңзелгені туралы дау тудыруы мүмкін.

Таңдауға берілген екі нұсқа. «Даулар төрелікте немесе талапкер орналасқан жердегі сотта қаралады». Төрелік мұндай талап-арызды қабылдай алады, бірақ жауапкер кейін төреліктің құзыреті болмағанына сілтеме жасап, шешімге дау айтуға құқылы. Ескертпенің өзі дау нысанасына айналады.

Қосылу шарты немесе азаматқа берілген қарыз. Мұндай шарттарда алдын ала қол қойылған ескертпе жарамсыз. Толығырақ төрелік келісім туралы бетте.

Келісімі жоқ мемлекеттік компания. Уәкілетті органның келісімінсіз ескертпе дауды төрелікте қарауға мүмкіндік бермейді.

Сыртқы экономикалық келісімшарт

Шетелдік компаниямен үш нәрсені талқылаңыз. Талқылау тілі: орыс, қазақ, ағылшын немесе басқа тіл. Талап-арыз қазақ немесе орыс тілінде берілетінін (егер тараптар ағылшын тілін таңдаса, талқылау ағылшын тілінде жүргізіледі), ал талқылау тілінде жасалмаған құжаттар нотариат куәландырған аудармасымен ұсынылатынын ескеріңіз. Қолданылатын құқық: мемлекетті көрсетіңіз, сонда төрелік оның коллизиялық емес, материалдық нормаларын қолданады. Талқылау орны: шешім заңды түрде шығарылатын қала; бұл ретте отырыстарды онлайн өткізуге болады.

Хатшылыққа сұрақ қою