Қазақстандағы төрелік: ол қалай жұмыс істейді және соттан несімен ерекшеленеді

Қазақстанда төрелік заңды ма

Иә. «Төрелік туралы» Заң компаниялар мен азаматтарға азаматтық-құқықтық қатынастардан туындайтын дауларды төрелікке беруге тікелей рұқсат етеді. Сол Заң төрешілерге қойылатын талаптарды да белгілейді: жасы 30-дан кем емес, жоғары білімі бар, мамандығы бойынша өтілі кемінде бес жыл, тараптардан тәуелсіз. Жеке-дара төреші мен алқа төрағасы заңгер болуға тиіс. Тұрақты негізде жұмыс істейтін судьялар, мемлекеттік қызметшілер мен депутаттар төреші бола алмайды.

Төреліктер мен төрешілердің бірлестігі болып табылатын Қазақстанның Төрелік палатасы палатаға кіретін тұрақты жұмыс істейтін төреліктердің төрешілер тізілімін жүргізеді. «Атамекен» Төрелік орталығы палатаның мүшесі болып табылады. Әрбір тұрақты жұмыс істейтін төрелік өз регламентін, мекенжайын және төрешілер тізілімін жариялауға міндетті.

«Атамекен» Төрелік орталығы тұрақты жұмыс істейтін төреліктерге жатады: оның бекітілген регламенті және өз төрешілер тізілімі бар. Мұндай төреліктің бір дауға арналған төреліктен айырмашылығы коммерциялық төрелік туралы бетте талданған.

Қандай дауларды төрелікке беруге болады

Шарттан туындайтын бизнестің кез келген дерлік дауын: жеткізу, мердігерлік, жалдау, лизинг, үлестерді сатып алу-сату, қызметтер, сыртқы экономикалық келісімшарттар. Төрелік компаниялардың, кәсіпкерлердің және азаматтардың, оның ішінде шетелдіктердің дауларын қарайды.

Даулардың бір бөлігін заң тек мемлекеттік соттарға қалдырады: банкроттық, кәмелетке толмағандардың, әрекетке қабілетсіз немесе әрекет қабілеттілігі шектеулі адамдардың мүдделерін қозғайтын даулар, банктер мен азаматтар арасындағы даулардың бір бөлігі және тағы бірнеше санат. Толық тізбе төрелік келісім туралы бетте келтірілген. Мемлекеттік органдармен, мемлекеттік кәсіпорындармен және дауыс беретін акцияларының 50% және одан астамы тікелей немесе жанама түрде мемлекетке тиесілі компаниялармен болатын даулар үшін уәкілетті органның келісімі қажет.

Төрелік мемлекеттік соттан несімен ерекшеленеді

Сотқа жауапкердің келісімінсіз жүгінуге болады, ал төрелікке тек тараптардың келісімі бойынша. Оның орнына тараптар сотта жоқ мүмкіндіктерге ие болады: төрешілерді және процесс тілін өздері таңдайды, отырыстар жабық өтеді, ал шешім тек олардың келісімімен және атаулары көрсетілмей жарияланады. Апелляция мен кассация жоқ, дау бір шешіммен аяқталады. Төреліктің әлсіз тұстарын қоса алғандағы толық салыстыру коммерциялық төрелік туралы бетте келтірілген.

Төрелікке қалай жүгінуге болады

1. Шартты тексеріңіз. Онда төрелік ескертпе болса, талап арыз ескертпеде көрсетілген төрелікке беріледі. Ескертпе болмаса, контрагентке төрелік келісімге қол қоюды ұсыныңыз.
2. Талап арыз дайындаңыз. «Атамекен» Төрелік орталығында ол қазақ немесе орыс тілінде беріледі, ал егер тараптар талқылаудың ағылшын тілінде жүргізілуі туралы келіссе, процесс ағылшын тілінде жүргізіледі. Талап арыздардың үлгілері сайтта бар.
3. Тіркеу алымы мен төрелік алымды төлеңіз. Төрелік алымның мөлшері талап бағасына байланысты және калькуляторда есептеледі.
4. Төрешіні сайлаңыз. Тараптар төрешілерді, оның ішінде орталықтың тізілімінен таңдайды. Егер тарап мерзімінде таңдау жасамаса, төрешіні орталықтың басшысы тағайындайды.
5. Талқылауға қатысыңыз. Орталықтың Регламенті төрелік құрамы қалыптасқан сәттен бастап қарауға 60 күнге дейін мерзім береді, күрделі істер бойынша мерзім ұзартылады.

Шешім қанағаттандырмаса

Мәні бойынша қайта қарау жоқ. Тарап шешімді алған күннен бастап бір ай ішінде сотқа шешімнің күшін жою туралы өтінішхатпен жүгіне алады, бірақ тек Заңның 52-бабында көзделген негіздер бойынша. Олардың ішінде: төрелік келісімнің жарамсыздығы, төреліктің келісім шегінен шығуы, тараптың тиісінше хабардар етілмеуі, рәсімнің бұзылуы, жария тәртіпке қайшы келу. Сот тек осы негіздерді тексереді, дәлелдемелерді қайта бағалауға құқығы жоқ.

Жаңадан анықталған мән-жайлар бойынша қайта қарау да бар: мысалы, сот үкімімен іс бойынша құжаттардың жалған болғаны анықталса. Өтініш сол төрелікке беріледі.

Шешімді қалай орындатуға болады

Шешім төрелік құрамы көрсеткен мерзімде, ал мерзім көрсетілмесе, дереу орындалады. Борышкер төлемесе, өндіріп алушы атқару парағын алу үшін сотқа жүгінеді, одан әрі жеке және мемлекеттік сот орындаушылары жұмыс істейді. Мәжбүрлеп орындау шығыстары борышкерге жүктеледі.

Шетелде шешім 1958 жылғы Нью-Йорк конвенциясы бойынша орындалады. Оның қатысушылары 172 мемлекет, Қазақстан оған 1995 жылы қосылды. Қазақстанда сот кез келген төрелік шешімді, қазақстандық болсын, шетелдік болсын, тану мен орындаудан тек Заңның 57-бабында көзделген негіздер бойынша бас тарта алады.

Қазақстандағы халықаралық төрелік

Шетелдік компаниялармен даулар сол заң бойынша қаралады. Тараптар шетелдік төреші, талқылаудың ағылшын тілі және басқа елдің қолданылатын құқығы туралы келісе алады. Талқылау тілінде жасалмаған құжаттар нотариат куәландырған аудармасымен ұсынылады.

«Атамекен» Төрелік орталығы Астанада «Атамекен» Қазақстан Республикасы Ұлттық кәсіпкерлер палатасының жанында жұмыс істейді. Орталықтың тізілімінде Қазақстаннан және басқа елдерден 84 төреші бар.

Хатшылыққа жазуАлымды есептеу